زنان خبرگان ندارند؟

در ایران چند مجتهد زن وجود دارد؟ این عنوان مقاله‌ای بود که چندی پیش در سایت مردم و روحانیت منتشر شد. جای خوشوقتی است که به تدریج به این موضوع بیش از پیش توجه می‌شود ولی در عین حال به نظر نمی‌رسد جامعه روحانیت هنوز پذیرای حضور زنان در مجلس خبرگان رهبری باشد. حضور یک زن در آزمون اجتهاد اولین انتخابات میاندوره‌ای پنجمین دوره مجلس خبرگان رهبری، بارقه امیدی بود برای جامعه زنانی که پیش از این نیز در این خصوص تلاش‌هایی نموده بودند. همانگونه که در مقاله فوق اشاره کردیم، در سال ۱۳۸۵ تلاش‌هایی برای حضور بانوان در مجلس خبرگان صورت گرفت. در آن زمان مریم بهروزی از فعالان جریان اصول‌گرا و دبیرکل جامعه‌ زینب(س) گفته بود برخی از تشکل‌های زنان اصول‌گرا از جمله جامعه زینب(س)، شش نفر از زنان مجتهده – که سه نفر آن ها عضو جامعه زینب(س) و سه نفر دیگر در حوزه علمیه حضور دارند – را برای حضور در انتخابات خبرگان و معرفی به جامعه روحانیت و جامعه مدرسین شناسایی کرده بودند و امیدوار بودند که حداقل نام دو نفر آنها در فهرست نهایی این دو تشکل قرار گیرد. در سال ۱۳۹۴ هم ده زن از جمله سمیه طهماسبی و عصمت سوادی برای رقابت در انتخابات مجلس خبرگان اعلان آمادگی کردند که تمامی این خواهران با سد آزمون پذیرش یا رد صلاحیت روبرو شدند.

حضور یک زن در آزمون اجتهاد باعث شد که آیت الله یزدی نیز به این امر واکنشی مثبت نشان دهد. گزارش‌ها حاکی از آن است که آیت‌الله یزدی گفت: این خوب است که جنسیت مانع حضور زنان در انتخابات خبرگان نیست و این حق زنان است که وارد چنین مجامعی شوند. به اعتقاد آیت الله یزدی اینها همه به برکت امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی است که نگاه به زن را در اجتماع تغییر داد و اکنون نیز حوزه‌های علمیه خواهران در کشور کاملاً فعال هستند و به تربیت نیرو می‌پردازند. لازم به ذکر است که در تابستان گذشته حجت‌الاسلام عبدالکریم بهجت‌پور مدیر حوزه‌های علمیه خواهران تصریح کرد: هدف اصلی حوزه‌های علمیه خواهران رسیدن به مرجعیت علمی و دینی بانوان در جامعه است، حوزه علمیه خواهران باید نقش مرجعیت را در امور مرتبط با زنان و خانواده‌ها ایفا کنند، اگر ما به آن هدف نرسیم پس چه نهادی باید این نقش مرجعیت را ایفا کند، آیا بدیلی برای این نهاد وجود دارد.

جا دارد در اینجا به برخی از تلاش‌های اندیشه ورزان و رسانه‌ها برای افزایش آگاهی و فهم عمومی برای حضور پررنگ‌تر زنان سطوح عالی مرجعیت نظری بیاندازیم و از این تلاش‌ها حمایت و قدردانی کنیم.  شبکه اجتهاد مجموعه مقالاتی در این زمینه انتشار داده است که برای نمونه می توان به مقالات زیر اشاره کرد:

  • خاطره‌ای از آیت الله نوری همدانی و دیدگاه وی که اشاره کرده است: به برکت نظام اسلامی نگاه نادرست به بانوان برداشته شد و این نیمی از جمعیت که نادیده گرفته شده بودند، اکنون وارد فعالیت‌های علمی و اجتماعی شده‌اند، امروزه شرایط برای پیشرفت بانوان در حوزه و دانشگاه فراهم است و زنان می‌توانند به جایگاه اجتهاد هم برسند؛ از این رو باید بر مسائل مورد نیاز حوزه خود تمرکز کرده و آثار خود را در این زمینه تولید و عرضه کنند.
  • مقاله‌ای در خصوص دیدگاه‌های دکتر فریبا علاسوند، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات زن و خانواده که معتقد است ذهنیت برخی بزرگان حوزه در مورد زنان هم ذهنیت نادرستی است. علاسوند در این خصوص گفت: خود بنده از یکی از بزرگان شنیدم که ما به مردان مجتهد هم بیشتر از انگشتان دو دست نیاز نداریم و زنان اصلاً نیازی نیست وارد اجتهاد شوند؛ بنابراین وقتی دیدگاه این است، بقیه ماجرا روشن است.
  • مقاله ای در خصوص عدم تأثیر جنسیت در اجتهاد و افتاء از زبان حجت‌الاسلام مهدی سجادی‌امین، عضو هئیت علمی گروه فقه و حقوق مرکز ‏تحقیقات زن و خانواده که به اعتقاد ایشان هرچند ‏شؤون ولایی برای زن ثابت نیست؛ اما از آنجایی که افتاء و فتوا دادن از شؤون ولایی نیست، تصدی صرف افتاء برای زن هیچ محدودیت و مشکلی ندارد، یعنی زن می‌تواند همانند مرد به مقام اجتهاد برسد و هیچ محدودیتی در مجتهد شدن زن نیست و جنسیت تاثیری در اجتهاد ندارد که این مورد وفاق همه فقهاء است.

یکی دیگر از سایت هایی که در این زمینه موفق عمل کرده است سایت مباحثات است که برای نمونه باید به مقاله گامی به پیش در فقه بانوان اشاره کرد. این مقاله که به قلم سید هادی طباطبایی است، نگاهی دارد به رای آیت‌الله العظمی اسحاق فیاض در خصوص فعالیت‌های اجتماعی زنان. آیت‌الله فیاض مقام اجتهاد و کسب مرجعیت دینی را نیز برای زنان جایز می­‌شمرد.

علی اکبر ایزدی‌فرد،‌ استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه مازندران و حسین کاویار،‌ دانشجوی دکترای حقوق خصوصی در همان دانشگاه در سال ۱۳۹۰ پژوهشی با عنوان واکاوی ادله ناظر بر مرجعیت زنان در فقه امامیه ارائه کردند که دو دیدگاه فقه امامیه را در این خصوص بررسی کرده است. در نتیجه‌گیری این پژوهش آمده که زنان نیز می‌توانند همچون مردان متصدی منصب مرجعیت شوند.  در پژوهشی دیگر در این زمینه که با عنوان زن و مرجعیت تقلید درفصلنامه شیعه‌شناسی در زمستان ۱۳۹۶ منتشر شد،‌ زین العابدین نجفی کرسامی،‌ استادیار مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی،‌ نتیجه‌گیری کرده است که دلایلی که مشهور فقها بر عدم جواز تقلید از زن به طور مطلق اقامه نموده‌اند،‌ تمام به نظر نمی‌رسد.  در پژوهشی دیگر با عنوان اجتهاد و مرجعیت زنان از منظر دین،‌ دکتر فاطمه علائی رحمانی، استادیار گروه الهیات دانشگاه الزهرا(س) نظرات موافقین و مخالفین اهلیت زنان برای تصدی مرجعیت دینی را بررسی کرده است و این پژوهش را با جمله ای از استاد مطهری به پایان رسانده است: اگر فرض کنیم در شرایطی هستیم که یک زن وارد شده است و این زن از مردها اعلم است،‌ عادل هم هست و دیگر شرایط را هم دارد،‌ روی ادله فقهی باید بگوییم تقلید از آن زن جایز است،‌ بلکه تقلید از آن زن واجب است.

هرچند امیدی نمی‌رود که تنها بانوی شرکت کننده در اجتهاد بتواند از سد تعابیر و روایت نادرست در خصوص اجتهاد زنان بگذرد اما باید امیدوار بود که با حمایت روحانیت و دانشگاهیان راه‌ها برای زنان در این مسیر هموارتر شود. زنان فقط خواهان رفتن به استادیوم و تماشای فوتبال نیستند. باید محیط را برای حضور آنها در استادیوم بزرگی به وسعت کشور ایران فراهم کرد و موانع و یا تعابیر نادرست از قانون را کنار گذاشت.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *