روحانیت نباید با طناب پوسیده سپاه به چاه برود

روحانیت چگونه می‌تواند از فرسایش سرمایه اجتماعی جلوگیری کند؟

آبان‌ماه و دی‌ماه سال جاری پر از حوادثی بود که ضمن ایجاد چالش برای نظام، در بردارنده فرصت های تاریخی نیز هست. از جمله چالش‌هایی که پس از سرنگونی هواپیمای اوکراینی برای نظام ایجاد شد عدم اعتماد مردم به مسئولان و کاهش سرمایه اجتماعی بود. از گزارشات رسانه‌های بیگانه در مورد کشته شدن حدود ۱۵۰۰ نفر و عدم اعلان رسمی شمار و اسامی کشته شدگان توسط مقامات دولتی (به خصوص قوه قضاییه) تا حادثه دلخراش سرنگونی هواپیمای مسافربری اوکراین و پنهانکاری‌های صورت گرفته، همگی به بحران اعتماد عمومی افزوده است.

با توجه به اینکه سردار حاجی زاده سپاه را مسئول این حادثه و پنهان کاری‌های پس از این اتفاق را فاجعه دانسته خشم اولیه مردم بیشتر به سوی مسئولان کشوری و لشکری بوده است. در این میان روحانیون هم واکنش های مختلفی داشته‌اند و البته شاهد بودیم آن دسته از عزیزان روحانی که مسئولیت‌هایی در نهادهای اجرایی و قانونگذاری داشته اند، تلاش کردند تا به انحاء مختلف، توجیهی برای سوءمدیریت‌ها و پنهان‌کاری بیابند. باید تاکید کرد که اینگونه توجیهات و جانبداری‌ها، هم به زیان جامعه روحانیت است و هم باعث فرسایش بیشتر اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی نظام می گردد. اگر خواسته‌های منطقی مردم مورد توجه قرار نگیرد، این مطالبات دگردیسی یافته و ساختارشکنانه خواهد شد. توجه بخشی از جامعه به نامه مهدی کروبی به مقام معظم رهبری و لزوم پاسخگویی معظم‌له نشان از همین روند دارد.

برای نمونه می توان به اظهارات حجت الاسلام ذوالنور اشاره کرد که متاسفانه گویی آتش تهیه ٔ حملات رسانه‌ای دشمن بود. رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس یک قدم از توجیه‌های قیلی فراتر رفته و شلیک سپاه به هواپیما را یک خطا ناگزیر دانسته، زیرا اگر اپراتور هواپیما را نمی‌زد و اگر هواپیما، موشک بود، در آن صورت، فاجعه‌ای وخیم‌تر رخ می داد. آیا حجت الاسلام ذوالنور از ایام طلبگی به خاطر ندارند که بزرگان ما اینگونه استدلال را «مغالطه ترد شقوق» می‌نامیدند و گوینده را از ذکر چنین سفسطه‌هایی بر حذر می‌داشتند؟ چنین مغالطاتی نه تنها وجاهت صاحب سخن را زیر سوال می‌برد بلکه هیزم بر آتش خشم و بی اعتمادی مردم می‌ریزد. نگاهی به نظرسنجی سایت مردم و روحانیت و آراء منفی کاربران سایت نسبت به این سخنان قابل تامل است.

در مقابل می‌توان به اظهارات آیت الله سید مصطفی محقق داماد اشاره کرد که تاکید داشتند نباید حادثه اسفبار سقوط هواپیما را به یک خطای انسانی تقلیل داد. این استاد حوزه و دانشگاه افزوده بود: پس از اعلان حمله ایران به پایگاه آمریکا و پخش خبر و به وجود آمدن حالت جنگی برای آسمان کشور، چه سازمانی اجازه پرواز صادر کرده است؟ اوست که تقصیر سازمانی مرتکب شده و نه فقط خطای انسانی و بس! نگاهی به آراء مثبتی که از سوی کاربران سایت مردم و روحانیت به این اظهارات داده شده، نشانگر آنست که مردم خواهان پاسخگویی و مسئولیت‌پذیری مسئولان هستند و از همراهی روحانیت با این مطالبه استقبال می‌کنند.

 جامعه روحانیت علاوه بر همراهی با مطالبه عمومی برای مسئولیت‌پذیری، باید به تحلیل شرایط حساس کنونی پرداخته و با توجه به جایگاه تاریخی خود، به آسیب‌شناسی رابطه مردم و روحانیت توجهی ویژه نماید. از معدود مواردی  که به این موضوع پرداخته، مقاله «روحانیت در بحران» در وبسایت مباحثات بود. نویسنده مقاله یادآور می شود که مردم ما نسبت به حادثه سرنگونی هواپیما شدیداً متأثر و عصبانی هستند، ولی این احساسات از جنس نگرانی های خانوادگی است. همین مردم قبل‌تر، از شهادت سردار سلیمانی نیز متأثر شده بودند. در این راستا باید با احساسات عمومی همدلی کرد و با مطالبات آنها همراه شد.

اکنون زمان آن است که مراجع و مدرسین و روحانیون مستقل برای بازگرداندن اعتماد مردم، آنچه در توان دارند را به اجرا درآورند. اجتناب از ورود به بازی‌های سیاسی و حزبی و دوری از تشدید تنش باید در دستور کار روحانیت قرار گیرد. مردم در انتظار یک بررسی کارشناسانه و کاملا شفاف هستند و روحانیتی را که با این خواسته همراهی کند، از خود خواهند دانست.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *