علم یا دین؟ کرونا چه می‌گوید؟

شیوع ویروس کرونا در شهرهای مقدسی چون قم و مشهد و تعطیلی مناسک و عباداتی چون نماز جمعه در سطح کشور باعث شد که از یکسو پای روحانیون و پژوهشگران دینی به این موضوع باز شود و از سوی دیگر پای پزشکان و متخصصان بهداشت. در همین روزها که بسیاری از ما در قرنطینه‌‌های خانگی هستیم و  در دلهره و نگرانی‌های لحظه‌ای که با این ویروس چه کنیم و یا اینکه این ویروس با ما چه خواهد کرد، برخی از زخم‌های گذشته نیز باز شده‌اند که علم یک جماعت و یا دین یک جماعت یکدیگر را به چالش می‌کشد. خوشا به سعادت آنهاییکه علم و دین را مکمل یکدیگر می دانند و فارغ از این ماجرا هستند.

 

شروع و شیوع ویروس کرونا در قم،‌ باعث شد دوباره بحث لزوم عقل‌گرایی در تطبیق اصول و فروع زنده شود. با وجود واکنش سریع اکثر علمای عظام و تذکر ایشان که فصل الخطاب نظر پزشکان و متخصصان بهداشت است هنوز هم شاهد آن بودیم که برخی در مقابل این تصمیم و توصیه شرعی و بعدا حکومتی مقاومت کرده و می کنند. این عکس العمل‌های متفاوت گاهی انسان را متحیر می‌کند و گاهی هم باعث می‌شود تا علما و اندیشمندان دینی و علمی در این خصوص بیشتر صحبت کنند تا شاید این خرافه‌ها از دامان عقل‌گرایی و تدین مردم زدوده شود.

 

یکی از نمونه‌های مثبت در این مورد تأکید رهبری و مراجع تقلید بر ضرورت توجه به توصیه‌های پزشکی بود. عضو هیأت رییسه مجلس خبرگان رهبری،‌ آیت الله کعبی هم در همین زمینه خاطرنشان کرد: امروز هم رهبر معظم انقلاب و مراجع معظم و علمای بزرگ به مردم توصیه می کنند که توکل و توسل و راز و نیاز داشته باشند و از فرصت ماه‌های رجب و شعبان استفاده کنند اما در کنار آن بر رعایت دستورهای پزشکی و بهداشتی و دستورالعمل‌های ستاد ملی مبارزه با کرونا تأکید کردند و خودشان هم اجرا می کنند. وی اضافه کرد: نباید عده ای با دیدگاه انحرافی دین را در برابر علم یا علم را در برابر دین قرار دهند، علم و ایمان، دین و توسعه و بهداشت و دعا و معنویت بر پایه عقلانیت، معرفت و بهره مندی از علوم و تجارت پیشرفته بشری در نظام سلامت در مسیر دینداری است و در مقابل یکدیگر و در تزاحم با هم قرار ندارند.

 

بسیاری از پژوهشگران حوزه دینی بر این باورند که دست‌کم سه رویکرد در مواجهه با رابطه علم و دین وجود دارد. رویکرد تعارض‌گرایی،‌ رویکرد تمایز‌گرایی و رویکرد تکامل‌گرایی. بسیاری از اندیشمندان دینی ضمن تفکیک فعل خداوند (طبیعت)‌ از کلام او (وحی)،‌ معتقدند رویکرد سوم یعنی تکامل‌گرایی به دیدگاه اسلام نزدیک‌تر است. هرچند متاخرینی چون آیت الله مطهری یا جوادی آملی و یا شخص امام راحل (ره) توضیح صریح در این خصوص نداده‌اند، اما هنوز دیدگاه‌هایشان ناظر به آشتی و رویکرد تکامل‌گراست.

 

در همین حال برخی از صاحبنظران به مسئله «تزاحم» بین دو عمل اشاره کرده‌اند که در این صورت، باید یکی از آنها را امتثال داد، یعنی مرجحی پیدا کرد و یکی را بر یکی دیگر ترجیح داد. بنظر می‌رسد رویکرد مراجع عظام و رهبر انقلاب هم در این زمینه همینگونه بوده و وقتی بین مناسک دینی و توصیه‌های علمی تزاحم دیدند علم را مرجح دانستند.

 

شاید بگویید در این زمان که در هر گوشه کشور و در آستانه بهار گل‌ها از باد سمی کرونا پرپر می‌شوند چه جای این مباحث است. راست می‌گویید. بهتر است ببینیم امروز و این ساعت چه باید کرد و انتظار مردم و حتی برخی از روحانیون از جامعه روحانیت در این مقطع چیست. یکی از اقدامات خوب که مورد توجه فعالان حوزه نیز قرار گرفته، بحث  رسالت حوزویان درباره ویروس کرونا و ایفای نقش‌های اجتماعی است. سایت مردم و روحانیت هم در این خصوص مقالات متعددی منتشر کرده که از جمله می‌توانید به کرونا و بازگشت به نقش سنتی – تاریخی روحانیت مراجعه کنید.

 

در عین حال ذکر یک نکته دیگر خالی از لطف نیست و در این خصوص از شما اندیشمندان عزیز هم دعوت می‌کنیم نظرات و دیدگاه‌های خودتان را با ما و سایر خوانندگان سایت مطرح کنید. نکته این است که اکثر مراجع عظام از ساعات نخستین انتشار خبر ورود ویروس کرونا به کشور روی یک مسئله مهم همفکر و هم‌نظر بودند و آن حجت بودن نظر و دستورات پزشکان و متخصصان بهداشت بود. در ادامه این مسیر رهبر معظم انقلاب نیز تاکید کردند مردم باید دستورهای پزشکی و بهداشتی و دستورالعمل های ستاد ملی مبارزه با کرونا را اجرا کنند و تاکید کردند خودشان هم اجرا می‌کنند.  آیا با توجه به اینکه مراجع عظام و شخص رهبری در مقام ولایت مطلقه فقیه، این امور را به متخصصان بهداشت تففیض کرده و اجماع آنان (ستاد ملی مبارزه با کرونا)‌ را فصل الخطاب می‌داند، می‌توان متصور شد که تعریف مطلقه شمول کلی به تمام امور ندارد و یا اینکه اصل شور و مشورت (شورا) می‌تواند در مسائل مهم مملکتی موثر و مرجح باشد؟

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *