سیاسی یا غیرسیاسی؟ حوزه نجف پس از آیت‌الله سیستانی

ناظران حوزه نجف پس از درگذشت آیت الله حکیم، با دقت بیشتری آینده مرجعیت در عراق را پیگیری می کنند و در این خصوص گمانه‌زنی‌هایی هم کرده‌اند و نام آیت الله محمد باقر ایروانی را بیش از گذشته رسانه‌ای کرده‌اند. هرچند پذیرش واقعیات در رابطه با جانشینی راحت نیست ولی به‌هرحال باید توجه داشت که بزرگانی همچون آیت الله سیستانی و آیت الله فیاض دوران کهولت خود را سپری می‌کنند منطقی است که برنامه ریزی‌های مناسبی برای آینده مرجعیت صورت گیرد. در این راستا گفتگوهایی شده و بنظر می‌رسد که دستکم در میان بخش قابل توجهی از بازیگران اصلی حوزه نجف، اجماعی درخصوص آیت‌الله ایروانی برای ورود جدی‌تر به حیطه رهبری حوزه ایجاد شده است. در ادامه نگاهی داریم به زندگینامه و مواضع آیت‌الله ایروانی در خصوص جایگاه حوزه نجف و نیز رابطه طلاب با سیاست.

 

https://mardomvarohaniat.com/wp-content/uploads/2021/11/ایروانی.jpgباقر ایروانى (متولد: ۱۳۲۸ش-نجف)، آیت‌الله محمد باقر ایروانی، فقیه، اصولی حوزهای قم و نجف، در سال ۱۳۲۸ هجری شمسی در نجف اشرف متولد شدند. تسلط بر مبانی فقهای معاصر نجف، شاگردی درس آیات عظام خویی، شهید صدر و سیستانی، تربیت شاگردان مبرزی همچون آیت‌الله قائنی، و تدریس طولانی در حوزه‌های نجف و قم از ویژگی‌های برجسته این عالم بزرگ جهان شیعه است.

از جمله آثار ایشان که جزء دروس رسمی حوزه علمیه و دانشگاه می باشد، می توان به دروس تمهیدیه قواعد فقهیه، شرح کفایه، شرح مکاسب، شرح حلقه ثالثه و … اشاره کرد. درس خارج ایشان – که در حرم أمیرالمؤمنین علیه السلام برگزار می‌شود – از شلوغ‌ترین درس‌های خارج بوده و حدودا دو هزار طلبه در آن شرکت می‌کنند. قابل ذکر است که «دروس تمهیدیه فی الفقه الاستدلالی» یکی از آثار درخشان آیت‌الله ایروانی است که در چهار جلد به همه ابواب عبادات، عقود، ایقاعات و احکام می پردازد و در این بحث‌ها بسیار همه‌فهم و منظم و استدلالی وارد می‌شوند

 

https://mardomvarohaniat.com/wp-content/uploads/2021/11/کتاب.jpgیکی از بحثهایی که در تفاوت حوزه قم و نجف طرح می شود، میزان سیاسی یا سنتی بودن این دو حوزه است.  آیت‌الله ایروانی در مصاحبه با شفقنا گفته بود حوزه علمیه نجف دو ویژگی برجسته دارد: ویژگی اول این است که فقه و اصول محوریت آن  را تشکیل می دهد و ویژگی دوم نیز این است نوعی آرامش و تقوا در بین طلاب آن هویدا می‌باشد. آیت‌الله ایروانی تاکید می کنند که این امر به معنی کناره‌گیری مطلق از سیاست نیست و  زمانی که فرصت پیش بیاید، علما به جوانب سیاسی هم ورود می‌کنند، اما این یک قضیه جانبی است.

 

https://mardomvarohaniat.com/wp-content/uploads/2021/11/سیاسی.jpgآیت‌الله ایروانی در نسبت حوزه نجف و امور سیاسی توضیحات بیشتری داده و تاکید فرموده اند که اگر ضرورت و مصلت ایجاب کند، جایز است و حتی واجب است که روحانیون در امور سیاسی وارد شوند ولی اگر ضرورت و مصلحت نباشد، نباید دخالت کنند. معظم له می افزاید: ما این‌جا در عراق می گوییم تا جایی که می توانیم نباید در امور سیاسی دخالت کنیم و تنها برای هدایت و رهبری مردم باید ورود کرد. زیرا در غیر این صورت هرگونه موضع منفی و نادرست به علما نسبت داده می شود و شاید بگویند این حکومت شماست و شما آن را آورده‌اید. به هر حال مقصود این است که تا هرجا می توان باید از سیاست دور شد زیرا این موضوع تبعات منفی در پی دارد که متوجه علما می شود و بر حوزه علمیه و طلاب علوم دینی بازتاب خود  را برجای می گذارد..

 

واقعیت اینست که بحث ورود یا عدم ورود به امور سیاسی سابقه‌ای طولانی در میان علمای ما دارد و در این زمینه اختلاف‌نظرهایی هم وجود دارد. در این میان اما بنظر می‌رسد که نگاه غالب در حوزه نجف این بوده که ورود به سیاست باید در شکل حداقلی صورت گیرد و حوزه و علما به نوعی در مقامی بالاتر از سیاست و مقام‌های سیاسی قرار می گیرند و دخالت آنها در سیاست عملات به تعیین مسیر کلی نظام سیاسی و سرنوشت کشور مربوط می شود. برای مثال آیت‌الله ایروانی معتقد است که اگر حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی در دوران گذار عراق، حوزه را وارد سیاست نمی‌کرد، شیعیان این کشور نمی‌توانست سهمی در آینده عراق داشته باشد. لذا در چنین مواردی، ورود به سیاست از سر تدبیر است و هرچند که برخی نتایج منفی هم شاید حاصل شده باشد. در واقع دیدگاه افرادی همچون آیت‌الله ایروانی این است که میزان ورود حوزه نجف در سیاست عراق باید در این حد باشد که مسیر کلی سیاسی این کشور تعیین شود و در این میان سهم شیعیان هم ضایع نشود. در ادامه اما علما نباید بیش از این در سیاست ورود پیدا کنند و نباید از کار اصلی خود که حفظ سنگر حوزه است فاصله بگیرند.

 

https://mardomvarohaniat.com/wp-content/uploads/2021/11/حوزه-علمیه-قم.jpgیکی از بحث‌هایی که ما همواره در سایت مردم روحانیت مطرح کرده‌ایم همین بحث میزان و چگونگی ورد روحانیت به امور سیاسی و اجرایی کشور است. در کل براساس نظرسنجی‌های سایت می‌توان گفت که مخاطبان ما یک دیدگاه جامعی در این زمینه ندارند ولی در کل، نسبت به جناحی‌شدن حوزه و مواضع نهادهای منتصب به روحانیت نظر مثبتی ندارند. برای مثال دو نهاد مجلس خبرگان رهبری و شورای نگهبان که نمادی از حضور روحانیت در سیاست ایران است در سالهای اخیر بسیار جناحی عمل کرده و مبلغ یک نظر خاص سیاسی بوده و به همین علت در افکار عمومی نمره قبولی نگرفته است. هرگاه که افرادی همچون آیت‌الله خاتمی یا آیت‌الله از ردصلاحیت‌های گسترده دفاع کرده اند با واکنش منفی مخاطبان روبرو شده‌اند. برای نمونه، در نظرسنجی خردادماه ۱۴۰۰، سخنان حجت‌الاسلام کاظم صدیقی، امام جمعه موقت تهران، که نظارت استصوابی را فیلتری برای پیشگیری از دسترسی افراد به مسئولیت‌های حساس تعریف کرده بود، تنها ٪۴۳ رأی موافق مخاطبان مردم و روحانیت را دریافت نمود. همچنین مردم با سخنان آیت‌الله حسن عالمی که از عملکرد شورا در ۴ دهه گذشته تمجید کرد، مخالف بودند و این نظرسنجی با ٪۳۶ رأی موافق، با اقبال مردمی روبرو نشد.

 

بنظر می‌رسد که حوزه نجف مسیر همیشگی خود  را ادامه دهد و جز در موارد ضروری و راهبردی، در سیاست عراق ورود نکند. در این میان شایسته است تعاملی نزدیکتر میان حوزه‌های نجف و قم و مشهد شکل بگیرد تا شاهد تبادل بیشتر اطلاعات و تجربیات میان این حلقه‌ها باشیم

 

https://t.me/Mardom_rohaniat

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *