mardomvarohaniat.com فقه جواهری

آیا بازگشت به فقه جواهری، پاسخگوی مطالبات نسل جوان خواهد بود؟

با پیشرفت های فناوری و روش ها و سبک های متفاوت زندگی در سطح جهان،‌ نیاز برای تغییرات اجتماعی بیش از پیش احساس میشود. نهادهای که در طول تاریخ بر اساس ساختار سنتی قدرت ایجاد شده اند، چه نهاد خانواده باشد چه صحبت از دین و مذهب و حمکرانان و رهبران کشورها،‌ این نهاد ها باید راه هایی برای تطبیق با این تغییرات پیدا کنند. امکان این تغییرات علاوه بر اینکه متغیری از خواست عمومی برای تغییر است، رابطه ای تنگاتنگ هم با قدرت نهادینه شده دارد که به نوعی در حاکمیت جلوه می کند.

طبیعتا جوامع و نهاد های سنتی تر و قدیمیتر زمان بیشتری برای پذیرش احتمالی این تغییرات نیاز دارند. در جوامعی مانند ایران و بسیاری دیگر از کشورهای اسلامی پیگیری تغییرات سیاسی و اقتصادی و هر گونه تغییر اساسی دیگر در سطح جامعه باید با توجه به ملاحظات برخواسته از شریعت نیز همراه باشد. در چنین شرایطی البته نهادهای سنتی که بر پایه قدرت ایجاد شده اند هم ناچار به تغییرند و هم در تقابل با تغییر.

در نظام سیاسی ایران ولایت فقیه با تکیه بر قوانین شریعت و تاریخ غنی شیعه،‌ به مثابه چهارچوبی برای حرکت های اجتماعی و یا سیاسی عمل می کند. همین مسئله امتزاج نهادهای دینی و سیاسی در کشور باعث ایجاد چالش هایی برای اصلاحات در نظام سیاسی شده که شکل عملی این چالش ها را در دولتهای مختلف، از بازرگان گرفته تا روحانی می توان مشاهده کرد.

برای یافتن راه حل چالش های فوق الذکر،‌ علمای مختلفی وارد عرصه عمل و نظر شده اند. در این میان بنظر میآید که آیت الله صانعی با استفاده از  فقه جواهری (که به اعتقاد برخی پویاتر و خلاقانه تر از برخی دیگر از خوانش های فقهی است) راه حلی بالقوه برای این معضل پیدا کرده باشد. البته این پروژه جدیدی نیست. برقراری فقهی آینده گرا و خلاق که بر پایه علم منطق بنا شده باشد از خواسته های خود حضرت امام (ره) بوده. شواهدی از این رویکرد به فقه را در تاریخ شیعه و در قرن هفتم هجری قمری میتوان یافت. البته آیت الله صانعی این فلسفه را در پاسخ به درخواست های سیاسی-اجتماعی نسل امروز ایران ارائه میدهد. این مرجع تقلید شیعه میخواهد مشکل را از ریشه حل کند. به عنوان مثال نگاهی بی اندازید به نظرات ارایه شده وی و همفکران ایشان در کنفرانس چالش های حقوق زنان در فقه. در این  ارتباط، آیت الله صانعی چند درخواست را بیان می فرمایند:‌ بالا بردن سن قانونی ازدواج از ۹ به ۱۵ و ۱۸ سالگی،‌ بررسی بند ۱۱۵ قانون اساسی در ارتباط با حق زنان برای نامزدی برای ریاست جمهوری، اجازه ورود به زنان به استادیوم های  ورزشی،  و غیره.

راهکار آیت الله صانعی برای ایجاد تغییرات در نظام سیاسی کشور در پنج نکته زیر خلاصه میشود:

  ایجاد این درک در میان روحانیون که فقه شیعه میتواند با بکار گرفتن عقل و منطق پویا تر و بروز تر عمل کند.-

گسترش فلسفه فکری جواهری و شیخ انصاری که مورد تائید حضرت امام خمینی (ره) نیز بود.-

اشاره به خود امام (ره) و فلسفه فکری وی که در مورد فقه خلاق سخن می گفتند.-

-ارائه این ادعا که اگر حضرت امام (ره)  در قید حیات بودند، ایشان نیز با توجه به فلسفه فکری خود و قدرتی که داشتند تاکید را بروی ابعاد انعطاف پذیرتر شریعت میگذاشتند که به نیازهای روز مردم توجه بیشتری شود.

-میتوان با همین توضیحات و استدلال ها، مشکلات اجتماعی-سیاسی نسل جدید را نیز حل کرد

فلسفه فقه آیت الله صانعی را میتوان در همین جمله خود او خلاصه کرد. ایشان در مصاحبه ای اظهار داشتند: «فقه پویایی که بنده معتقدم و شاگرد امام بوده‌ام همین است. اسلام دینی برای جذب و مشکل‌گشایی و از بین بردن عسر و حرج است، نه برای دفع و طرد. می‌گویند زن برده شوهر است و پایش را بدون اجازه شوهر نباید از خانه بیرون بگذارد اما مرد می‌تواند برود و هر وقت خواست برگردد و یک زن صیغه‌ای هم بیاورد! این را در دنیای جدید هیچ کس نمی‌پذیرد. با همان فقه قدیمی جواهری شیخ انصاری این مشکلات را می‌شود حل کرد. هدف حل مشکل مردم است. برخی از آنها که البته به نظر من قصوراً تحجر دارند ریشه‌یابی درست مسائل را از امام نگرفته‌اند».

  واقعیت این است که نسل جدید که بسیاری از انتظارات آنها برآورده نشده و مطالبات انباشته ای دارند، نیازمند یافتن افق هایی جدید برای تطبیق اعتقادات دینی خود با الزامات زمان هستند. برای این گروه بازگشت به اندیشه امام و خوانش پویا از فقه می تواند افق های فوق الذکر را فراهم نماید. این موضوعی است که باید فراتر از درگیری های جناحی راست و چپ و اصولگرا و اصلاح طلب مطرح گردد زیرا آینده کشور و نسل جوان ما به آن وابسته است و امری است که حزب و جناح سیاسی نمی شناسد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.