حوزه چقدر میتواند استقلال مالی داشته باشد؟ mardomvarohaniat.com

حوزه چقدر میتواند استقلال مالی داشته باشد؟

در کتاب “حوزه و روحانیت در آیینه رهنمودهای مقام معظم رهبری” درباره لزوم استقلال مالی حوزه های مقدس علمیه چنین آمده است: «دستگاه روحانی مسیحی، مالک زمین ها و ثروت انبوه شد. کلیسا، با فئودالهای بزرگ قرون وسطی همراه بود و گرچه از دولت و ملت مستغنی بود و در تجمل و شکوه طلایی می زیست، اما درد توده های مردم را نیز نمی شنوید، بلکه خود بخشی از درد مردم بود.  دستگاه روحانی اهل سنت، گر چه چنان مکنت مستقل نداشت، اما راه ارتزاق خویش را به دولت ها پیوند داده بود، از دولت ها مستمری می گرفت، دهان به منقبت می گشود و یا لب به سکوت می بست. روحانیت شیعی، نه در کنار دولت ها بود و نه سفره رنگارنگ شخصی داشت. او در جوار مائده طبقات مستضعف و متوسط اجتماعی، دانش می اندوخت و می پراکند». مقام معظم رهبری با آن تدبیر و درایت مثال زدنیشان همیشه بر استقلال مالی حوزه های مقدس علمیه تاکید کرده اند. این موضوع سالهاست که به یکی از چالش های جدی حوزه تبدیل شده اما آیا ساختار سیاسی کشور اجازه چنین استقلالی را به حوزه میدهد؟

 چندی پیش ما در مردم و روحانیت در ارتباط با استقلال حوزه علمیه از دولت و لزوم استقلال مالی این نهاد مقاله ای منتشر کردیم که با استقبال خوبی از سوی مخاطبان مواجه شد. البته این بحث بسیار فراتر از یک مقاله چند صد کلمه ای است. سالهاست که بسیاری از مراجع تقلید و بزرگان شیعه از لزوم استقلال مالی حوزه صحبت میکنند و این مهم نیاز به یک بررسی اصولی و مطالعه موردی دارد که چه بسا در آن پارامترها و محدودیتهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی باید گنجانده شوند.

در دیدار اخیر آیت الله ناصر مکارم شیرازی با حجت الاسلام و المسلمین خاموشی،‌ رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه کشور، بحث استقلال مالی حوزه ها دوباره عنوان و بر آن تاکید شد. در این دیدار آیت الله مکارم شیرازی به دو نکته حیاتی اشاره فرمودند. نخست در ارتباط با اعتماد مردم به اوقاف بود که ایشان در این مورد اظهار داشتند که «اعتماد مردم مهم‌ترین سرمایه اوقاف است و اگر مردم اعتماد پیدا کنند که در وقف و موقوفات طبق نیات واقفین عمل شود استقبال می‌کنند» این موضوع بیشتر به اصل شفافیت در بودجه حوزه و اوقاف برمیگردد که ما در مقاله ای به عنوان لزوم شفافیت در بودجه حوزه و جلوگیری از شایعات به آن پرداختیم.

نکته دیگر اما که موضوع بحث ماست به استقلال مالی حوزه مرتبط میشود. همانطور که ما در آغاز این متن به آن اشاره کردیم، بسیاری از مراجع تقلید و بزرگان شیعه همچون حضرت آیت الله امام خامنه ای بارها به این موضوع تاکید کرده اند.  آیت الله مکارم شیرازی نیز در ملاقاتشان با اشاره به لزوم احیای موقوفات حوزوی عنوان کردند: «موقوفات مربوط به حوزه‌های علمیه و احیای آن را باید جدی گرفت، در حال حاضر یکی از مشکلات برخی حوزه‌ها این است که نیاز به بودجه دولت پیدا کردند، اصل این وابستگی نادرست است»‌. چندی پیش حضرت آیت الله سبحانی نیز در گفتگویشان با رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه کشور  بر بی نیازی حوزه از دولت تاکید کردند،‌ اما همانطور که اشاره شد باید دید که آیا ساختار سیاسی کشور اجازه این استقلال مالی حوزه از دولت را میدهد؟

نگاهی تاریخی در این زمینه راهگشا است. شاید تورمی که در مسئولیت های حوزه حاصل شده و تلاش های سیاسی و اجتماعی که به طور سنتی بخشی از مسئولیت های حوزه نبوده، یکی از عوامل وابستگی مالی حوزه به نظام حکومتی شده. حوزه می تواند و باید یک سازمان باشد که تشکیلات خود را داشته باشد ولی این امر نباید به معنی حکومتی بودن حوزه باشد. ولی اکنون سازوکارهایی در ارتباط حوزه با حکومت شکل گرفته که استقلال مالی حوزه ها را دشوار می کند.

یکی از مقالات بسیار خواندنی و جالبی که اخیرا در مورد این موضوع منتشر شد و توجه ما را به خود جلب کرد مقاله ای از محمود شفیعی در سایت راسخون بود که به عنوان استقلال مالی حوزه های علمیه به چاپ رسید.  ایشان در مقدمه مقاله خود چنین عنوان میکنند که «حوزه‌های علمیه به مثابه نهادی دینی متصدی امری‌اند که با وابستگی مالی به نهادهای دیگر در تعارض است. آن امر عبارت از ابلاغ پیام وحیانی قرآن به مؤمنان می‌باشد که محتوای این پیام در بردارنده منافع نه یک گروه خاص که معطوف به منافع عام همه مؤمنان در جامعه دیانت محور است». این به این معناست که با وابستگی مالی حوزه به دولت نمیتوان تصور کرد که حوزه بتواند در خدمت تمام اقشار جامعه باشد و اجبارا نماینده گروه و قشر خاصی میشود.

در پاسخ به سوالی نیز که در ابتدای این متن مطرح کردیم باید دید چگونه میتوان روابط حوزه با ساختار سیاسی کشور را تغییر داد تا ضمن حفظ تعامل این دو نهاد، استقلال مالی حوزه ها حفظ شود. نمیتوان منکر این اصل شد که حوزه و روحانیون از ارکان های اصلی پیروزی انقلاب اسلامی بوده و نظام مقدس جمهوری اسلامی با وجود حوزه است که معنی و اعتبار پیدا میکند اما در شرایط کنونی و با توجه به حضور پررنگ حوزه در امور سیاسی، این نهاد نمیتواند استقلال سنتی خود را به طور تمام و کمال حفظ کند و بدون حمایت مالی نظام سیاسی، گسترده فعالیت های کنونی خود را حفظ کند.

مقالات مربوط:‌

لزوم شفافیت در بودجه حوزه و جلوگیری از شایعات

اقتصاد و روحانیت

 

 

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.