mardomvarohaniat.com مراسم نوروزی

آیا مراسم نوروزی بدعت است؟

پس از ورود دین مبین اسلام به ایران و فروپاشی سلسله ساسانیان، ایرنیان با آغوش باز از پیام رهایی بخش اسلام استقبال کردند و ترویج و تبلیغ دین مبین اسلام نیز نقش به سزایی داشتند. ولی همزمان به علت تفاوت های فرهنگی و تاریخی،‌ ایرانیان برخی از آئین های باستانی خود را حفط نمودند که شاید مهمترین آنها عید نوروز بوده. در میان علمای مسلمان، به ویژه ایرانیانی که به مذهب شیعه گرویده بودند، از همان سالهای آغازین، بر سر وضعیت شرعی عید نوروز اختلاف نظر وجود داشت. گروهی از علما و روحانیون نوروز را بازمانده از دوران جاهلیت میخواندند و جشن های مربوطه را مکروه و حتی حرام می‌دانستند. در آن طرف قضیه نیز گروهی از علمای شیعه نه تنها با نوروز و آداب آن مخالفتی نداشتند، بلکه آن را نیکو و مستحب می‌شناختند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز این سوال در ذهن بسیاری مطرح بوده که به عنوان مسلمانان شیعه و در کشوری که حکومت اسلامی در آن برقرار شده، باید چه نگاهی به آئین و رسوم دوران قبل از اسلام بخصوص نوروز داشت و موضع جامعه روحانیت در این زمینه چه باید باشد؟ و آیا اصلا لازم است جامعه روحانیت در این زمینه موضع واحدی داشته باشد؟

همانطور که اشاره شد از قرون گذشته، برخی از علمای شیعه با برگزاری مراسم نوروزی در ایران مخالف بودند. در سالهای اخیر نیز و با پیروزی انقلاب اسلامی، این مخالقتها جنبه علنی تر به خود گرفته و حتی برخی تلاش بر این داشتند که نظرات و برداشت های شخصی خود را به عنوان موضع رسمی نظام جلوه دهند که البته چندان موفق نبوده اند. به عنوان مثال، آیت‌الله ابوالقاسم خزعلی که دبیرکل بنیاد غدیر بودند، در اواخر دهه ۸۰ شمسی چندین بار صراحتا خواستار جایگزینی عید غدیر به جای عید نوروز به عنوان عید بزرگ ایرانیان شد. در همین راستا روحانیونی دیگری نیز هستند که با ماهیت و وجود عید نوروز مخالفتی ندارند اما برخی از رسوم نوروز را بدعت قلمداد می کنند. آیت الله احمد خاتمی یکی از این روحانیون است که در نماز جمعه سال ۹۱ چنین عنوان کردند که: ما با نوروزی که با دعای عید آغاز می‌شود کاملا موافقیم. با صله ارحام موافقیم اما اگر کسانی بخواهند این نوروز را صبغه دینی فقط به جنبه ناسیونالیستی آن ببرند این همان جشن‌های ۲۵۰۰ ساله ننگین شاهنشاهی است. اینها در شان ملت نیست…نوروز دینی آری اما ادای دیگران را در آوردن نادرست و غلط است.

به اعتقاد برخی دیگر از علمای شیعه،‌ ایام نوروز که آغازش با شروع فصل بهار همراه است، درس خداشناسى و معادشناسى و تحول و رشد و تکامل به انسان میدهد و اگر بتوانیم از این طبیعت زیبا و تغییراتش درس بیاموزیم، در حقیقت اعتقاد به رستاخیز را آموخته ایم و در این صورت باید سرآغاز چنین پدیده ای را روز برتر نامید و آن را جشن گرفت. به اعتقاد این عده اگر مراسم نوروز، بر همین اساس برنامه ریزی شود و مردم خود را همگام و همقدم با محتواى دعاى آغاز سال کنند که بیانگر تحول و نغمه توحیدى است، قطعا نوروز براى کل جامعه پر فایده خواهد بود.

یکی از احادیثی که این عده در حمایت از نظر خود عنوان میکنند مربوط به حضرت محمد (ص) میباشد که به گفته این دسته،‌ آورده اند که در زمان حضرت رسول (ص) در نوروز جامی سیمین که پر از حلوا بود برای پیغمبر هدیه آوردند و آن حضرت پرسیدند که این چیست؟ گفتند که امروز نوروز است. حضرت پرسیدند که نوروز چیست؟ گفتند: عید بزرگ ایرانیان. سپس ایشان فرمود: «آری، در این روز بود که خداوند عسکره را زنده کرد وعسکره هزاران مردمی بودند که از ترس مرگ ترک دیار کرده و سر به بیابان نهادند و خداوند به آنان گفت بمیرید و مردند. سپس آنان را زنده کرد و ابرها را فرمود که به آنان ببارند. از این روست که پاشیدن آب در این روز رسم شده.  سپس از آن حلوا تناول کرد و جام را میان اصحاب خود قسمت کرده و گفت کاش هر روزی بر ما نوروز بود.

در روایتی به نقل از مرحوم «علاّمه مجلسى»، که در کتاب زادالمعاد خود آورده است که: «به سندهاى معتبر از «معلّى بن خنیس» نقل شده است که در روز «نوروز» به محضر امام صادق علیه‌السلام شرفیاب شدم. حضرت به من فرمود: آیا این روز را مى‌شناسى؟ گفتم: فدایت شوم! این روزى است که ایرانیان آن را بزرگ مى‌شمارند، و در این روز براى یکدیگر هدایا مى‌فرستند. امام علیه‌السلام فرمود: این تعظیم و بزرگداشت، به سبب امورى است که از قدیم بوده است که اکنون تفسیر و شرح آن را براى تو بازگو مى‌کنم. سپس امام علیه‌السلام به طور مشروح این امور را ذکر کردند و فرمودند: نوروز، روزى است که خداوند متعال، در آن روز، از ارواح بندگانش پیمان گرفت که او را به یگانگى بپرستند و براى او شریکى قرار ندهند، و به پیغمبران و امامان معصوم علیهم‌السلام ایمان آورند. این روز، روزى است که طوفان حضرت نوح علیه‌السلام فرونشست و کشتى آن حضرت بر کوه «جودى» قرار گرفت. نوروز روزى است که رسول خدا صلى الله علیه وآله بت‌هاى کافران قریش را در مکّه شکست و پیش از آن حضرت ابراهیم علیه‌السلام نیز، در این روز بتهاى کافران را درهم شکست. در این روز، رسول خدا صلى الله علیه وآله به اصحاب خود امر کرد که با على علیه‌السلام به عنوان امیرمؤمنان بیعت کنند که اشاره به عید غدیر است که مصادف با ایام نوروز بوده است.»

شاید محکم ترین ادله ای که در جایز بودن بزرگداشت نوروز عنوان می شود، بر اساس این استدلال استوار است که اساس اینست که اگر یک پدیده با شرع در تقابل نباشد، از منظر شرع بلااشکال می شود و لزومی ندارد که آن پدیده ریشه ای شرعی داشته باشد. در این راستا بوده که شیخ کاشف‌الغطاء تأکید می‌فرماید که تمام اعیاد جنبه دینی ندارند و لذا نباید با میزان شرع سنجیده شوند. به نظر شیخ “عید نوروز” روز تولد و شادمانی طبیعت است و بزرگ داشتن آن نه تنها با شرع مغایرتی ندارد، بلکه “مستحب” است. آیت‌الله خوانساری نیز در پاسخ به استفتائی، عید گرفتن نوروز را “مستحب شرعی” دانست.

پیام آزادی اسلام برای همه مردم جهان و همه ادوار و ازمنه است. در این راستا به نظر می رسد که روش عدم تقابل، مبنای خوبی برای رد یا پذیرش رسوم مختلفی باشد که ملل مختلف از فرهنگ های قبل از اسلام خود به ارث می برند. عید نوروز هم از همین منظر جایز و یا مستحب به نظر می رسد. برخی از بزرگان مکتب شیعه و نیز پژوهشگران دینی تاکید کرده اند که اگر مبنا را از عدم تقابل فرا تر ببریم و هر آنچه را که ریشه در شرع ندارد مردود اعلام کنیم، در واقع شرایط را برای پروش افکار سلفی و حتی تکفری فراهم کرده ایم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.