آفت هایی که در این چهل سال دامنگیر نماز جمعه شده است

آفت هایی که در این چهل سال دامنگیر نماز جمعه شده است

در چهلمین سالگرد اقامه نماز جمعه هستیم و این روزها بحث های بسیاری در خصوص شاخص‌های نماز جمعه در جریان است. حجت الاسلام و المسلمین محمدجواد حاج علی اکبری، رئیس شورای سیاستگذاری ائمه جمعه، در آستانه چهلمین سالگرد برگزاری اولین نماز جمعه در گفت و گو با خبرنگار جماران اظهار داشت: سال ۵۸ که به دست باغبان خردمند و ژرف اندیش انقلاب اسلامی، درخت پربرکت امامت جمعه غرس شد، شاید کسی باور نمی کرد که این شجره طیبه در حدود ۴۰ سال تبدیل به یک درخت تناور و پر ثمر شود. ولی ما امروزه در حدود ۹۰۰ شهر کشور نماز جمعه داریم و در طی این ۴۰ سال مردمان عزیز و مؤمن ایران اسلامی از برکات این فریضه ارزشمند بهره مند شده اند.

در عین حال مقام معظم رهبری و بسیاری دیگری از ائمه جمعه از جمله خود حجت‌الاسلام محمد‌‌جواد حاج‌علی‌اکبری در خصوص آفت‌هایی صحبت می‌کنند که این شجره طیبه را تهدید می‌کند.  برای نمونه ایشان گفته است:‌ در جا‌هایی از کشور دچار سیاست زدگی هستیم مانند بافت عمومی جامعه، در برخی از شهر‌های بزرگ، فاصله محبت و صمیمیت مسئولان و مردم زیاده شده است و ارتباط با نسل جوان در حد مطلوب نیست.  حاج علی اکبری در مناسبت دیگری نیز از چالش جذب «قشر خاکستری» مردم به خصوص جوانان سخن گفت. وی همچنین نسبت به سوءاستفاده از تریبون نماز جمعه برای مقاصد جناحی نیز هشدار داد.

رهبر معظم انقلاب نیز در دیدار با ائمه جمعه سراسر کشور به چالش های دیگری نیز اشاره کردند. ایشان با لحنی پدرانه فرمودند ائمه جمعه نباید به طبقات برگزیده و اشرافی و صاحبان ثروت و قدرت نزدیک شوند،‌ باید مردمی باشند و پیگیر مشکلات مردم. ایشان همچنین به غنی سازی خطبه ها اشاره کردند. مقام معظم رهبری نیز گوشزد کردند که ائمه جمعه باید به سوالات جوان‌ها پاسخ بدهند و با جوان‌ها انس بگیرند.

جدا از مخاطرات اشرافی‌گری در میان روحانیون به خصوص ائمه محترم جمعه که پیشتر نیز در این خصوص مطالبی به عرض رسانده ایم،‌ خوب است به دو موضوع اساسی دیگر که به قول حجت‌الاسلام حاج‌علی‌اکبری آفت نماز جمعه شده اند نیز بپردازیم. یک موضوع اساسی حضور کمرنگ جوانان است و دیگری استفاده از تریبون نماز جمعه برای مصارف جناحی.

امام راحل فرمودند که «نماز جمعه عبادت است لیکن عبادتی که مدغم در سیاست است،‌ سیاست مدغم در عبادت است. ایشان همچنین تاکید کردند که نماز جمعه یک اجتماع سیاسی است. نماز جمعه یک عبادت سرتا پا سیاسی است.»  اگر با این فرض به نماز عبادی سیاسی جمعه بنگریم این سوال مطرح می شود که چگونه بین سیاست و سیاست زدگی و یا بین سیاسی بودن و حزبی/جناحی بودن فرق بگذاریم؟ جواب این سوال آسان نیست. در زمانی که امام راحل این سخنان را بیان فرمودند اشاره ایشان به دوران حکومت پهلوی بود و انتظار ایشان این بود که در خطبه های نماز جمعه از «جنایات امثال رضاخان» گفته شود و انتقاد شود. ایشان تاکید می کنند «وقتی می بینند حکومتشان برخلاف اسلام عمل می کند» باید با صراحت در نماز جمعه سخن بگویند. امام راحل فرمودند «نمی‌توانند با دعا با خطبه و به طور کلی با ظالمان به طور کلی با متجاوزان با مخالفان اسلام معارضه کنند…در ادعیه خودتان در خطبه های نماز جمعه خودتان که برای همین مقصد نماز جمعه به پا شده است مصالح اسلامی را مطرح بکنید،‌ مصالح اجتماعی مردم را مطرح بکنید.» شاید همین بیانات رهبر فقید انقلاب بود که چراغ راه خطبه های نماز جمعه مقام معظم رهبری در مسجد آل رسول (ص) ایرانشهر شد.

در هر صورت نکته ای که اینجا مطرح است این است که امروز بخش عمده ای از حاکمیت کشور همان روحانیونی هستند که در روزگار ستمشاهی مردم را از «مصالح اسلام» آگاه می کردند. با این تعبیر، ممکن است تغییری در تعبیر سیاسی بودن نماز جمعه لازم باشد چون به نظر نمی رسد که سیاسی بودن نماز جمعه آنچنان که رهبر فقید انقلاب در نظر داشتند امروز کاربردی عملی داشته باشد. هرچند می توان این وظیفه ائمه جمعه را به بحث استکبار ستیزی و مسائل جهانی تعمیم داد اما اکنون حکومت از روحانیت جدا نیست و از همین رو سوال اینجاست که چگونه وظیفه روحانیت می تواند بیداری مسلمانان و آگاهی رساندن به آنها در خصوص جور ستم حاکمیت باشد؟.

از سوی دیگر، می گوییم از تریبون نماز جمعه برای مصارف و منافع جناحی استفاده نشود ولی انتقاد و یا حتی کوبیدن دولت‌ها در سالهای اخیر جزو لاینفک خطبه های نماز جمعه بوده است. درست است که می توان آن را به همصدایی با مشکلات مردم و دادخواهی مطالبات مردم تعبیر کرد اما منویات رهبر فقید انقلاب و مقام معظم رهبری در خصوص چاره جویی حل مشکلات و تبادل اندیشه برای یافتن راه های برون رفت از بحران های اجتماعی و سیاسی اتفاقی نیست که در نمازهای جمعه شاهد آن هستیم.

از یک منظر دیگر هم می توان به این مسئله نگاه کرد. چرا به جای آنکه بگوییم از تریبون نماز جمعه برای مقاصد سیاسی استفاده نشود،‌ نمی گوییم برای تبلور اندیشه های سیاسی و انقلابی،‌ تریبون های نماز جمعه را برای بیان آراء مردم با دیدگاه های مختلف سیاسی باز بگذاریم؟ یک تفکر دیگری هم در میان مردم در حال گسترش است و آن مردمی بودن ائمه جمعه است. در زمانی که مرحوم طالقانی یا آیت الله منتظری و یا شخص مقام معظم رهبری در مقام امام جمعه تهران بودند این اشخاص صدای اکثریت مردم را منعکس می کردند. برای نمونه، آیت الله طالقانی نفر اول انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی بود و آیت الله منتظری و آیت الله خامنه ای نفرات دوم و سوم. این قاعده در خصوص برخی دیگر از ائمه جمعه مصداق پیدا نمی کند و اکثرا نمایندگان طیف خاصی از نظام هستند و لذا صدای اکثریت نیستند.

در هر صورت به نظر می رسد ائمه جمعه تقریبا مواضع رسمی حاکمیت را تکرار می کنند و با وجود اینکه این مواضع از ارگان های رسمی و صدا و سیما نیز تکرار می‌شود شاید دیگر جذابیتی برای صفوف نمازگزاران نداشته باشد که همان حرف ها را دوباره و چندباره بشنوند. این نکته آخر شاید به عدم استقبال نسل جوان هم مربوط باشد. اگر نماز جمعه را تریبون می نامیم و به شکلی آن را یک رسانه می پنداریم باید بپذیریم که این رسانه برای جذب مخاطبین جوان خود باید بتواند با سایر رسانه های گروهی و جمعی و مجازی و غیر مجازی رقابت کند. جوانان تشنه اطلاعات،‌ دانش روز و مطالب تازه اند. آیا شورای سیاستگذاری و یا تریبون نماز جمعه می تواند آنچه جوانان می خواهند را به آنها عرضه کند؟

امیدوایم شجره طیبه نماز جمعه پربارتر و پرثمر تر گردد. در اینجا لازم است یادی کنیم از بزرگوارانی که در این سنگر عبادی و سیاسی ایستادند و ایستادگی آموختند. نخستین امام جمعه تهران، مرحوم آیت الله طالقانی بود که در آن زمان ریاست شورای انقلاب را نیز بر عهده داشت و عضو خبرگان قانون اساسی نیز بود. پس از ایشان،‌ مرحوم آیت الله حسینعلی منتظری، قائم‌مقام رهبری در آن زمان و رییس وقت مجلس خبرگان رهبری این رسالت را بر عهده گرفت و پس از ایشان مقام معظم رهبری که در آن زمان رییس جمهور بودند در این جایگاه قرار گرفتند. حمل این امانت به دوش بزرگوارانی چون آیت‌الله عبدالکریم موسوی اردبیلی،  آیت‌الله سید حسن طاهری خرم‌آبادی،‌ مرحوم آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، مرحوم آیت‌الله محمد ربانی املشی،‌ مرحوم آیت‌الله محمدرضا مهدوی کنی،‌ آیت‌الله محمد امامی کاشانی،‌ آیت‌الله محمد یزدی، آیت‌الله احمد جنتی،‌ آیت‌الله احمد خاتمی، آیت‌الله کاظم صدیقی، آیت‌الله محمدعلی موحدی کرمانی، حجت‌الاسلام محمدحسن ابوترابی‌فرد،‌ و حجت‌الاسلام حاج‌علی‌اکبری بوده است و امید است که نسل جدید امامان جمعه بتوانند شور و شوق نماز جمعه های سال های آغازین انقلاب را باز گردانند.

یک نظر

  1. نگارنده عزیز و دست اندرکاران سایت وزین مردم و روحانیت. از اینکه در این سایت می کوشید تا سنجشی از رابطه مردم و روحانیت را ارائه دهید از شما تشکر می کنم. لازم است بدانید که جنبش عدالت خواه دانشجویی لیست طولانی و مفصلی از تخلفات و رفتار‌های خلاف شئون برخی ائمه جمعه را تهیه کرده اما متاسفانه سیستمی نظارتی و یا سازوکاری برای مجازات ائمه جمعه متخلف که با آبروی نظام بازی می‌کنند وجود ندارد. لطفا از آقای حاج علی اکبری بپرسید سند تحول دستگاه‌های امامت جمعه که توسط تعدادی از اساتید، طلاب انقلابی و اهل تفکر حوزه طراحی شده کجاست و چرا با وجود اینکه دفتر مقام معظم رهبری آن را مجددا به شورای سیاستگذاری ارجاع داده اند هیچ ترتیب اثری داده نشده است؟

  2. بنده سال هاست به همان دلایلی که شما در مقاله خود به آن اشاره کردید دیگر به نماز جمعه نمی روم و با وجود اینکه خودم را از فیض این برکت محروم کرده ام نمی خواهم احساس کنم که ایمان و اعتقادم فقط صرف مقاصد سیاسی دولتمردان بشود. از هفت سالگی به اتفاق مرحوم ابوی در نماز جمعه شرکت می کردم و خاطرات خوش آن دوران برایم بسیار با ارزش است اما امروز که نزدیک به ۳۰ سال از عمرم می گذرد از اینهمه اختلافات سیاسی و دشمنی های داخلی و خارجی خسته شده ام. به نماز جمعه می روم و میبینم که امام جمعه محترم بدون هیچ واهمه ای دولتی را که به آن رای داده ام تخریب می کند و هیچ ابایی هم ندارد. از یک طرف نظام از مردم می خواهد در انتخابات و راهپیمایی ها شرکت کنند و با حضور خود مشت محکمی به دهان یاوه گویان شرق و غرب بزنند و از طرف دیگر بروند در خطبه های نماز جمعه تا مشت محکمی از طرف امام جمعه بخورند که رییس جمهور منتخبشان و دولت ایشان را در مقابل نمازگزاران تحقیر و تخریب کند. اعوذ بالله

    • ببخشید مجدد مزاحم شدم اما یادم رفت بگویم که نماز جمعه مدعیان زیادی دارد و هرکسی می خواهد این تریبون را به نفع خود مصادره کند. سخنان اخیر جعفر درونه را بخوانید تا ببینید برخی از برادران سپاه برای نماز جمعه هم ریل گذاری می کنند. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/05/05/2063158/

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *