چرا برخی طلاب‌ تمایلی به پوشیدن لباس روحانیت ندارند؟

سؤالی که اکثر مردم درباره طلاب در ذهن خود دارند این است که چرا طلاب عمامه بر سر می گذارند و فلسفه لباس روحانیت چیست؟ چنانچه در اذهان عموم شکل گرفته، البسه روحانیان اقتباسی از لباس پیامبر (صلّی الله علیه و آله) میباشد. منابع متعدّدی نحوه پوشش آن حضرت را چنین توصیف کردند که آن حضرت لباس‌های بلند بر تن می‌کردند و به‌خاطر زیبائی و نظافت به پوشیدن لباس سفید توصیه می‌نمودند و همیشه عبایی از روی لباس‌ها می‌انداختند و دائماً عمامه‌ای بر سر مبارک داشتند و عمامه‌های آن حضرت نام‌های مختلفی داشت از جمله عمامه‌ای به نام «سحاب» که آن را به حضرت علی علیه السّلام هدیه کردند و در روز غدیر آن حضرت را با دست خود معمم کردند.

اصولاً لباس روحانیت در شناساندن عالمان علوم دینی برای شناخته شدن و کار خردمندانه این گروه بوده و هست، نتیجتاً مردم می توانند با دیدن روحانیون شبهات و پرسش های دینی خود را از آنان جویا شوند. علما و فقها و دانشمندان علوم دینی اسلامی و مذهبی شیعی نیز به پوشیدن چنین لباس خاصّی ملتزم شده‌اند، که سابقه‌ای اسلامی و شیعی دارد. با توجه به این سابقه باید پرسید که چرا برخی از عزیزان حتی پس از پایان موفقیت آمیز تحصیلات حوزوی،‌ از پوشیدن لباس طلبگی امتناع می کنند؟ با توجه به تعداد طلاب غیر معمم، این پدیده نمی تواند تنها به یک تمایل شخصی تقلیل پیدا کند و باید ریشه های اجتماعی و سیاسی این امر را کاوید.

در سال های دورتر،‌ شاید پذیرش اینکه یک طلبه چرا از پوشیدن لباس روحانیت امتناع می کند برای دیگران کمی تعجب آور بود، اما با گذشت چند سال از این مسئله و افزوده شدن تعداد طلبه هایی که لباس روحانیت نمی پوشند، و حتی بعضی از آنها جزء مقامات کشور هم هستند، پذیرش این امر آسان تر شد. بزرگان ما واکنش های مخالفی نسبت به این پدیده داشته اند.آیت الله سبحانی در درس خارج خود بر لزوم معمم شدن طلاب تاکید کرده و فرموده است :خیلی‌ها درس حوزه می‌خوانند ولی معمم نمی‌شوند؛ در صورتی که کت و شلوار پوشیدن متناسب با جایگاه روحانیت نیست و باید این مسئله را در حوزه الزامی کنیم و یک روحانی همیشه معمم باشد.

نکته قابل توجه این است که امروزه انگیزه طلبه ها نسبت به گذشته در خصوص پوشیدن لباس روحانیت در جامعه کم تر شده است که شاید یکی از دلایل مهم و عمده این امر، تغییر فضای سنتی حوزه باشد.در این باره آیت الله سبحانی تصریح کرد: «یکی دیگر از دلایل عدم تمایل برخی طلاب به پوشیدن لباس روحانیت، تغییر نوع تربیت طلبه ها در حوزه های علمیه امروز نسبت به گذشته است؛ چراکه در حوزه های علمیه قدیم، یک مجتهد و فقیه به تنهایی مسئولیت آموزش و تربیت طلاب را برعهده می گرفت و نوع ارتباط او با شاگردان به گونه ای بود که در جنبه های مختلف زندگی طلاب ایجاد انگیزه می کرد.» در واقع همکنون در حوزه ها،‌ طلاب برای مشاغل بسیار مختلفی تربیت می شوند و در مواردی از نقش سنتی خود فاصله می گیرند و شاید بیش از حد به عالم سیاست و مقبولیت از سوی عموم نظر می کنند.

متاسفانه در مواردی شاهد بودهیم که مردم عادی،‌خشم خود از دولتمردان را به طلاب فرافکنی می کنند و یکی از نتایج این امر، افزایش خشونت علیه روحانیون بوده است. بطور مثال میتوان به سوء قصد مرگبار علیه یک روحانی در همدان و یا قتل ناجوانمردانه امام جمعه شهرستان کازرون  اشاره کرد.در نظر عمومی و غیر تخصصی، هنگامی که روحانیون در مصدر امور سیاسی و اجرایی قرار می گیرند، چه بسا که به محض بروز برخی مشکلات اقتصادی، سیاسی و غیره، مردم طبقه روحانیون را در ایجاد چنین مشکلاتی مقصر میداند. برخی از طلاب به برخورد های بدی که مردم کوچه و بازار با آنها داشته اند اشاره کرده و همین امر را توجیه کننده امتناع خود از معمم شدن دانسته اند. البته واقعیت این است که هر چند پدیده طلاب غیر معمم در حال افزایش است ولی همانطور که آقای متقی زاده مسئول تلبس معاونت تهذیب حوزه علمیه قم عنوان کرده: «آمار دقیقی در خصوص عدم تمایل طلاب به پوشیدن لباس روحانیت در دست نیست و چه بسا درصد زیادی از طلاب حوزه های علمیه، نسبت به ملبس بودن تمایل نشان می دهند اما از آنجا که درصد طلاب نسبت به دیگر اقشار جامعه چندان قابل توجه نیست، این مسئله در جامعه نمود پیدا می کند.»

البته برخی گزارش ها حاکی از این است که لباس شخصی شدن طلاب حوزه بسیار مشهود است. برخی از طلاب به بازتعریف لباس روحانیت پرداخته اند. محمدعلی ابطحی، مسئول دفتر رئیس دولت خاتمی که خود نیز در اماکن عمومی بدون لباس روحانیت به دفعات ظاهر شده است می گوید: «من اول این نکته را بگویم که اگر از اول شروع کنم بازهم آخوند می‌شوم، اما به نظرم پوشیدن لباس یک مناسبت‌هایی دارد. یعنی من در مراسم یا مراکز رسمی حتما با لباس فرم خودم یعنی لباس روحانیت حاضر می‌شوم، اما یک جا‌هایی هست که دلیلی نمی‌بینم لباس رسمی بپوشم. مثلا وقتی به تئاتر یا سینما می‌روم.» وی ادامه داد: «فکر می‌کنم باید یک تناسبی بین رفتار من و فضایی که در آن حضور دارم، وجود داشته باشد. اگر کسی رفتاری را برگزیند که با لباس روحانیت تناسبی ندارد یا در جمعی حاضر شده که رسمی نیست، پس ایرادی نمی‌بینم که با لباس غیرروحانی برود.» ابطحی معتقد است وقتی روحانیت همیشه لباس روحانی نپوشد یعنی قصد دارد خودش را خیلی جدای از بدنه جامعه نکند…

البته باید توجه داشت که اظهار فوق حجت الاسلام ابطحی بر این فرض استوار است که لباس روحانیت می تواند باعث جدایی طلبه از قشر عادی جامعه شود و از همین روست که معمم نبودن یک طلبه در برخی موارد می تواند مثبت باشد. ولی به نظر می رسد که این مفروضات با نظر برخی از بزرگان سازگار نباشد. آیت الله سبحانی در درس خارج خود بر لزوم معمم شدن طلاب تاکید کرده و فرموده است: «خیلی‌ها درس حوزه می‌خوانند ولی معمم نمی‌شوند؛ در صورتی که کت و شلوار پوشیدن متناسب با جایگاه روحانیت نیست و باید این مسئله را در حوزه الزامی کنیم و یک روحانی همیشه معمم باشد.» در مقابل حجت الاسلام حسین ترابی که خود همواره التزام به تلبس دائم دارد، معتقد است: «یک طلبه نیز همچون دیگر افراد جامعه در شرایط و موقعیت هایی حق دارد که “ملبس” نباشد و یا به اصطلاح با لباس شخصی در جامعه حضور پیدا کند. اگر این فرهنگ در جامعه تفهیم شود که ممکن است طلبه‌ای بنا به اقتضای شرایطی از پوشیدن لباس روحانیت در جامعه امتناع کند، پذیرش این مسئله برای مردم به راحتی ممکن می شود؛ چراکه برخی مردم وقتی طلبه‌ای را با لباس شخصی در جامعه می بینند، گمان می کنند که او مرتکب گناه شده است در حالی که چنین گمانی، صحیح نیست.»

پدیده طلاب غیر معمم یک موضوع پیچیده و چندلایه است و در تحلیل آن نمی توان تنها به یک علت اشاره کرد. تغییر روش تدریس در حوزه ها، تغییر هنجارهای اجتماعی و نیز افزایش نارضایتی های مردم از طبقه حاکم از جمله عوامل افزایش تعداد طلاب غیر معمم است. با توجه به این تحلیل نمی توان همه موارد را یکسان قلمداد کرد و قضاوتی کلی در این زمینه داشت.

یک نظر

  1. این عمل نپوشیدن لباس روحانیت برمیگرده به نیت افراد برای ورود به حوزه های علمیه، نیاتی همچون نرفتن به خدمت سربازی، استفاده از مزایای طلبگی، دستیابی به جایگاههای بالاتر (کما اینکه با تحصیلات حوزوی میتوان در تمام سطوح نظام عهده دار جایگاه شد. از رئیس جمهور و نماینده و وکیل و وزیر و قاضی گرفته تا سطوح پایین تر)

  2. در همین سایت شما در مورد افزایش خشونت علیه روحانیت خوانده بودم. به نظر برخی از جامعه شناسان،‌نارضایتی و خشم مردم متوجه این بخش از جامعه شده چون ناخودآگاه به هر جا می نگرند یک روحانی دارد به آنها می گوید چه بکند و چه نکند. از عالم سیاست گرفته تا اخلاق و مسایل اجتماعی و در تمام شبکه های تلویزیونی و رادیویی و اینترنتی. به اعتقاد این جامعه شناسان طبیعی است که وقتی فردی که بدبخت شده یک فرد حتی بیگناه را در لباس روحانیت می بیند او را نماد مشکلات خود می انگارد. شاید اگر این فرضیه را بپذیریم دلیلی هم برای نپوشین لباس روحانیت باشد. امیدوارم که این فرض بنده اشتباه باشد

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *