حج سیاسی و سیاست حج

حج سیاسی و سیاست حج

در ماه های اخیر در خصوص زوایای سیاسی مراسم حج، بحث هایی از سوی حضرات آیات جوادی آملی و مکارم شیرازی و مقام معظم رهبری مطرح شد که با حاشیه هایی همراه بود و از سوی برخی به اشتباه به معنی تقابل نظرات این بزرگواران قرار گرفت. در بحث وجه سیاسی حج باید به سه نکته توجه داشت. نکته اول تمایز قائل شدن میان حج سیاسی و حج سیاست زده است. نکته دوم، تاکید اولیاء ما بر تعطیل نشدن و ضرورت حج می باشد. و نکته سوم هم لزوم اولویت بندی های سیاسی در بحث مراسم برائت از مشرکین است.

یک – توجه به حج سیاسی و دوری از سیاست زدگی

حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار با نماینده ولی فقیه در امور حج و زیارت فرمودند: عربستان سعودی مایل است مسائل حج از مسائل سیاسی جدا باشد و واقعاً هم باید جدا باشد تا مشکلی در امور حج پیدا نشود. آن‌ها باید حجاج ما را کاملاً محترم بشمارند ما هم باید مقدسات آن‌ها را کاملاً محترم بشماریم … آیت‌الله‌ جوادی آملی نیز در دیدار با حجت الاسلام نواب تاکید فرمودند حج را از مسائل سیاسی ایران و عربستان جدا کنید، چون ما باید هرسال به مکه برویم؛ بنابراین اگر کسی رفت و سفارت عربستان را آتش زد ما آن را تقبیح می‌کنیم، زیرا هر چیزی راهی دارد.

در همین حال مقام معظم رهبری با تاکید بر وجه سیاسی حج فرمودند: از جمله خطاهای بزرگی که همیشه می‌شنیدیم و حالا هم از بعضی که نسبت به اسلام بی‌مبالات هستند می‌شنویم این است که میگویند حج را سیاسی نکنید. یعنی چه حج را سیاسی نکنید؟ ایجاد وحدت، یک امر سیاسی است. دفاع و حمایت از ملت فلسطین و مظلومین دنیای اسلام مثل یمن یک کار سیاسی است و دفاع از مظلوم، عین تعالیم اسلامی و واجب است؛ یا برائت از مشرکین که یک فریضه است. همه‌ی اینها مال دین است

هرچند سخنان این بزرگواران در ظاهر با هم متفاوت می نماید،‌ ولی در واقع اختلافی میان این نظرات وجود ندارد. همانطور که احمد نجفی یادآور شده در بحث حج، سیاست دو معنا و جایگاه دارد. هویت سیاسی حج به معنای یک فریضه‌ای که هدف اصلی آن بیدار کردن مسلمانان در قبال ترفندهای دشمنان و ایجاد اتحاد و همدلی در یک کنگره سالانه، کاملا مورد اتفاق همه‌ مراجع و بزرگواران است. اما آنچه که اخیرا برخی از مراجع تقلید هشدار دادند، جلوگیری از «سیاست‌زدگی» در فریضه حج است. چرا که عربستان و برخی از کشورها تلاش می‌کنند حج را تحت تاثیر روابط سیاسی فی‌مابین قرار دهند… در این باید مراقب تحرکات داخلی نیز بود زیرا همین رویکرد سیاست زده را در میان برخی گروه ها در داخل کشور نیز مشاهده می کنیم.

دو – تاکید اولیاء بر تعطیل نشدن حج

باید توجه داشت که با توجه به رهنمون های اولیای ما، مناسک حج به هیچ وجه نباید ترک شود و همین امر لزوم عملگرایی در بحث اولویت بندی های مناسک سیاسی حج را لازم می آورد. حضرت علی (ع) در وصیت نامه گهربار خود خطاب به امام حسن (ع) بر ضرورت مناسک حج تاکید کرده و فرموده اند:‌خدا را! خدا را! درباره کعبه، خانه خدا، مبادا حج تعطیل شود که اگر حج متروک بماند، مهلت داده نخواهد شد و دیگران شما را طعمه خود خواهند کرد.

اولویت قائل شدن برای اجرای مراسم حج و برخوردی عملگرایانه در این حوزه را می توان در رویکرد امام راحل و مقام معظم رهبری مشاهد کرد. پس از فاجعه خونین حج سال ۶۶ امام راحل فرمودند که اگر از صدام و مسئله قدس بگذریم از آل سعود نخواهیم گذشت. حقیقتا هم برخورد وحشیانه آل سعود با مراسم برائت از مشرکین سال ۶۶ جایی برای تساهل و بخشش نمی گذاشت. ولی باید توجه داشت که امام راحل با نگاه عمیق سیاسی خود و با عملگرایی و اولویت قایل شدن برای مصلحت نظام و مسلمین، ضمن تاکید بر لزوم پیگیری جنابات آل سعود، دستور پیگیری مجدد اعزام حجاج را صادر فرمودند. پس از فاجعه منا در سال ۱۳۹۴ ، مقام معظم رهبری با اعلام سه روز عزای عمومی، مدیریت غلط و اقدامات ناشایسته دولت آل سعود را عامل این فاجعه دانست، اما با درایت سیاسی و عملگرایی امام خامنه ای، تنها پس از یک سال وقفه، اعزام هموطنانمان به مناسک حج از سر گرفته شد..

سه – اولویت بندی های سیاسی در بحث مراسم برائت از مشرکین

نکته دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد تفسیرهای مختلفی است که از مفهوم برائت از مشرکین وجود دارد و نیز ملاحظات سیاسی در این حوزه است. آیا در رساندن پیام مظلومیت مسلمین نباید از مسلمانان چین و کشمیر و میانمار سخن گفت؟ اولویت بندی در این زمینه چگونه است؟ آیا در اولویت بندی ها، مصالح سیاسی مد نظر قرار نمی گیرد؟  واقعیت این است که پاسخ همه این پرسش ها مثبت است و نهایتا حجاج ما، علاوه بر نمایندگی شیعیان، نماینده یک واحد سیاسی به نام ایران هم هستند و از همین رو، در عملکرد آنها باید ملاحظات سیاسی نیز مورد توجه قرار گیرد و از اقداماتی که باعث دادن بهانه به دست دشمنان می شود جلوگیری کرد.

از جمله این ملاحظات روابط ایران و عربستان است که همواره از اهمیت خاصی برای منطقه برخوردار بوده. هرچند تنش های میان دو کشور آسیب های جدی برای امنیت منطقه دارد ولی کشورهای منطقه توجه چندانی به مبانی و اصول سیاستگذاری در این خصوص نداشته اند و حتی در مواردی به وخیم تر شدن تنش ها کمک کرده اند. حمله به سفارت عربستان در ایران موجب شد که رابطه دو کشور به تاریکی سوق رفته و هر روز بر تیرگی آن افزوده شود. در این میان جای تعجب ندارد که کشورهایی همچون اسرائیل از این آب گل آلود ماهی بگیرند. مقامات ما در اظهارنظرها و عملکرد خود تلاش داشته اند تا از بهبود رابطه استقبال کنند و با توجه به تحولات اخیر، خوشبختانه برخی گزارش ها، حاکی از احتمال نزدیکی ایران و عربستان است. در این راستا، اولویت بندی سیاستهای ما در حج نیز باید در راستای تنش زدای باشد تا مناسک حج بیش از پیش به عاملی برای وفاق مسلمین تبدیل شده و باعث ناامیدی دشمنان گردد.

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *