سازمان اوقاف چگونه میتواند با پدیده امامزاده‌های جعلی مقابله کند؟

سازمان اوقاف چگونه میتواند با پدیده امامزاده‌های جعلی مقابله کند؟

چند ماه پیش، سایت مردم و روحانیت، در مورد لزوم شفافیت و نظارت بر اداره اوقاف مقاله مفصلی ارائه کرد و در آن به خبر بازداشت حجت‌الاسلام محمدزاده، مدیر کل اوقاف استان تهران و بحث‌های جنبی آن در مورد میزان نظارت بر سازمان اوقاف نیز پرداخت. سازمان اوقاف و امور خیریه اصلاً و قانوناً تحت پوشش و در زیر مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار دارد ولی به علت ماهیت خود، از دید عموم مردم، سازمان اوقاف یک نهاد وابسته به روحانیت به حساب می آید و از همین روست که خوب و بد این سازمان به حساب روحانیت نوشته می شود. هرچند فعالیت سازمان اوقاف توسط قوه مجریه برنامه ریزی، اجرا و کنترل شود، ولی چون رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه از طرف مقام معظم رهبری مورد تائید قرار می گیرد، باید با حساسیت و دقت بیشتری فعالیت‌های این سازمان را مدیریت و پیگیری کرد تا سوء مدیریت‌ها و اشتباهات موجب وهن نهاد رهبری و روحانیت نشود.

بیاد میاوریم که حضرت امام (ره) خطاب به محمد رضا پهلوی فرمودند: «وزارت اوقاف می‌خواهید درست کنید؟‌ … شما ارزش ندارید که تعیین کنید؛ ما باید تعیین کنیم … آن وقت ببینید که اینطوری که الآن دارد لوطی خور می‌شود نخواهد شد؛ دست ما بدهید تا ببینید چه خواهد شد. آن وقت ببینید که ما با همین اوقاف این فقرا را غنی‌شان می‌کنیم … شما ما را اجازه بدهید که مالیات اسلامی را به آنطوری که اسلام با شمشیر می‌گرفت بگیریم از مردم، آن وقت ببینید که دیگر یک فقیر باقی می‌ماند؟» نباید از یاد ببریم که سازمان اوقاف با این آموزه‌های راستین امام راحل شکل گرفت و باید در سایه رهنمون‌های رهبر معظم انقلاب در خصوص مبارزه با فساد، از هر نوع شائبه سوءمدیریت و اقدامات غیرشرعی و غیرقانونی مبرا باشد.

یکی از زیرمجموعه‌های سازمان اوقاف که بیشتر در دید مردم بوده امامزاده‌هاست. در حالی که امامزاده ها در طول تاریخ ما، ملجا و پناه اقشار مختلف مردم سراسر سرزمینمان بوده‌اند ولی همواره بحث هایی هم در خصوص امکان سوءاستفاده از این اماکن مقدس وجود داشته است. متأسفانه آمارهای متفاوت و متناقصی که در خصوص تعداد امامزاده‌های معتبر درکشور منتشر می شود به ابهامات می افزاید. بر اساس آماری که اخیراً منتشر شد، در کل کشور ۸۱۶۷ امامزاده ثبت شده وجود دارد، ولی این آمار با دیگر اعداد و ارقام منتشر شده در این رابطه همخوانی ندارد. چند سال پیش بود که سازمان اوقاف و امور خیریه اعلام کرد، «ادعای وجود ۱۰۰ هزار‌ مقبره امامزاده را رد میکنیم ولی در ایران ۱۰ هزار و ۶۱۵ امامزاده رسمی و مورد تأیید در هشت هزار و ۵۱ بقعه دفن شده‌اند.» تعداد امامزاده‌ها در ایران طبق آماری که در اول انقلاب گرفته شد، هزار و ۵۰۰ عدد بود، اما این رقم روندی صعودی داشته و طی چهار دهه، بیش از هفت برابر شده است. در واقع بطور متوسط، سالانه ۳۰۰ امامزاده بعد از انقلاب در ایران کشف شده‌اند!

مثال های زیای درخصوص کشف امامزاده‌های جدید وجود دارد که در بسیاری از موارد با حاشیه‌هایی هم همراه بوده. مثلاً دو امامزاده در خوانسار کشف شدند که شرکت گاز در جریان حفاری به مقبره‌ای قدیمی با تخته سنگ‌های بزرگ برخورد کرد و برخی افراد با نصب تابلو و ساختن بارگاه گفتند اینجا مقبره دو دختر امام موسی کاظم‌ (ع) است. از نظر مردم کوچه و بازار، وجود اماکن مجعول با موضوع نحوه مصرف خیریه‌ها و موقوفی‌ها به امام زاده‌ها گره خورده.

برای کاهش شبهات، مسؤلین امامزاده‌ها می توانند از رویکرد کمیته امداد بیاموزند. مشکلاتی که در رابطه با صندوق صدقات پیش آمد، مقامات کمیته امداد را بر آن داشت تا ۶۰ هزار صندوق صدقه معابر را جمع‌آوری کنند، چون مردم انتقاد داشتند که وقتی صدقه به این صندوق‌ها واریز می‌شود توسط برخی به سرقت می‌رود. کمیته امداد راه‌های بدیلی همچون پرداخت‌های الکترونیکی صدقات را مورد توجه قرار داده است. مردم سؤالات مشابهی در خصوص وضعیت صدقات و موقوفات به امامزاده‌ها دارند و خواستار شفافیت بیشتر در این حوزه می باشند که نوآوری مسؤلین مربوطه می تواند به طرح راه‌های جدید و کاهش  شبهات بیانجامد. دقت در نحوه مصرف صدقات و موقوفات امری است که هم از لحاظ شرعی و هم از لحاظ قانونی واجب است و متولیان امامزاده‌ها باید مراقب باشند که این صدقات در امور فقرا و نیازمندان واقعی در داخل کشور صرف شود و مطلقاً در اموری که موردنظر صدقه دهنده نبوده مصروف نگردد.

در اواخر دوره مجلس نهم، کمیسیون اصل ۹۰ به موضوع امامزاده‌های جعلی پرداخت و تا حدودی توانست مانع از گسترش «امامزاده‌سازی» شود. البته غلامعلی جعفرزاده ایمن آبادی میگوید : «هنوز اتفاق چندانی برای برچیدن این امامزاده‌ها نیفتاده است؛ ۱۰۰۰ درصد رشد آماری درباره امامزاده‌ها نسبت به قبل از انقلاب وجود دارد. بعضی از مسؤلان سازمان اوقاف گفته‌اند که آمار امامزاده‌ها در اول انقلاب مشخص نبوده است، درحالیکه آمار در آن زمان دقیق بوده است و این رشد آماری امامزاده‌ها هیچ جایگاه قانونی ندارد. ما الان حدود ۱۱ هزار امامزاده داریم. ما انتظار داشتیم که مسؤلان مربوطه درباره امامزاده‌های جعلی شفاف سازی کنند. امامزاده‌های دست ساخته، جعلی، خودساخته و … برداشته شود و با احساسات دینی مردم بازی نشود اما این اتفاق نیفتاده است.» او ادامه می‌دهد: «بعضی از امامزاده‌ها تبدیل به دکّان‌هایی برای درآمدزایی شده‌اند. من نمی‌دانم چطور شده که یک امامزاده‌ای در شمال در کنار دریا دفن شده است. الان جوان‌ها در این زمینه از ما سؤال می‌کنند، درحالیکه بعضی از این امامزاده‌ها فاقد شجره هستند و کسی هم جرأت نمی‌کند به آن‌ها دست بزند.»

مطالباتی که مردم در خصوص وضعیت امامزاده ها دارند، بخشی از مطالبات عمومی برای شفافیت بیشتر عملکرد سازمان اوقاف است. سال گذشته، سمیه محمودی نماینده مردم شهرضا و دهاقان در مجلس شورای اسلامی، در یک جلسه علنی مجلس به سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در مورد عملکرد سازمان اوقاف گفت: «قالب اماکن موقوفه در ابعاد فرهنگی، اجتماعی و عملکردی دچار ضعف به دلیل اقدامات سازمان اوقاف هستند. وجود چندین امامزاده و اماکن موقوفه در شهرضا نیز حساسیت مسؤلان و مردم حوزه انتخابیه بنده را نسبت به عملکرد سازمان اوقاف افزایش داد.» خانم محمودی افزود: دلایل عدم شفافیت درآمد و هزینه‌کرد موقوفات و عدم وجود فهرست دقیق از منابع این مجموعه، باید توسط وزیر توضیح داده شود. با توجه به اطلاعات و محدودیت در رسیدگی به اطلاعات برای نهادهای نظارتی در ۱۰ سال گذشته، آماری به طور حدودی ترسیم شده که بر مبنای آن ۸۰ درصد موقوفات شامل اماکن تجاری، مسکونی و کشاورزی هستند که عمدتاً درآمد خود را از راه اجاره، فروش و سرمایه گذاری به دست می آورند.» خانم محمودی افزود: «سازمان اوقاف، اطلاعات را نه تنها در اختیار عموم بلکه در اختیار نهادهای نظارتی و پژوهشی نیز قرار نمی دهد، اما براساس همین آمارهای موجود ۱۷۰ هزار موقوفه در سراسر کشور وجود دارد که ۵۰ درصد سند رسمی و نیمی از آنها فاقد سند می باشند. سازمان اوقاف در سال ۹۶ با شناسایی مستأجران و مشارکان اعلام کرده ۱۱ هزار فقره و ۲۵ هزار هکتار زمین شناسایی شده که در اختیار دستگاه‌های دولتی است.» سمیه محمودی در خصوص امامزاده ها افزود: ۵۲ درصد از امامزاده های کشور فاقد هرنوع درآمد برای بهسازی و نوسازی هستند که این مجموعه‌ها ۷ هزار میلیارد تومان بودجه لازم دارند اما عدم جدّیت مدیران سازمان اوقاف در گسترش فرهنگ وقف و جلب اعتماد عمومی، مشکلاتی را ایجاد کرده است…

با تمام این تفاصیل، وظیفه روحانیت در مورد صیانت از موقوفات واضح است؛ مطالبه مستمر از سازمان اوقاف برای شفافیت درآمدها و هزینه‌ها و رصد کردن فعالیت‌های آن سازمان، مخصوصاً اصرار برای یاری رسانی به مستمندان و نیازمندان واقعی، بدون در نظر گرفتن ملاحظات سیاسی و سلیقه‌های گروهی.

یک نظر

  1. سلام علیکم

    فرمایشات دیروز حجت الاسلام محمد محمدی گلپایگانی در همایش یاوران وقف در آستان شیخ صدوق رو خوندید؟

    متأسفم که حاج آقا گلپایگانی که بعنوان رئیس دفتر بیت، بنحوی نماینده آقا هم هستند، اینطور آبروی ما طلبه‌ها رو بردند و خیلی بی تعارف فرمودند که آخوندها نون‌خور ارباب‌های صاحب ملک و زمین‌دار بودند و شاه با گرفتن زمینهای اونها و پخش اراضی مابین رعیا و دهقان‌ها قصد داشته که نون‌دونی ما را قطع کنه. حاج آقا دست شما درد نکنه.

  2. والله همچین زیاد هم دروغ نگفته. اگر بازاری‌ها مثل آدمیزاد مالیات بدن و از این خمس و زکات دست بردارن که تکلیف آخوند‌ها معلومه.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *